Τυπολόγιο: Μαθηματικά Δ΄ Δημοτικού
Όλοι οι τύποι και οι βασικοί κανόνες της ύλης Μαθηματικά Δ΄ Δημοτικού, μάθημα-μάθημα. Περιλαμβάνεται μόνο η διδακτέα ύλη του σχολικού έτους 2026–27, σύμφωνα με τις οδηγίες του ΙΕΠ.
Εδώ βλέπεις συνοπτικά τους τύπους και τους κανόνες. Πάτα τον τίτλο ενός μαθήματος για να ανοίξει η σελίδα του με την πλήρη θεωρία, παραδείγματα και συχνά λάθη.
1. Αριθμοί ως το 20.000 – Πολύγωνα – Οργάνωση πληροφοριών
Θυμάμαι ό,τι έμαθα από την Γ΄ τάξηΠλήρης θεωρία →
Οι τετραψήφιοι αριθμοί έχουν τέσσερα ψηφία: χιλιάδες, εκατοντάδες, δεκάδες, μονάδες. Στον άβακα κάθε στήλη είναι μια θέση.
Στους αριθμούς με 4 ή περισσότερα ψηφία βάζουμε μια τελεία μετά τις χιλιάδες: 7.405, όχι 7405.
Διαχειρίζομαι αριθμούς ως το 10.000Πλήρης θεωρία →
Για το 10: 1 + 9, 2 + 8, 3 + 7, 4 + 6, 5 + 5
Για το 100: 25 + 75, 40 + 60, 35 + 65
Για το 1.000: 250 + 750, 400 + 600, 650 + 350
Ξεκινώ από τις μεγάλες θέσεις: 3.400 + 2.500 → 3.000 + 2.000 = 5.000 και 400 + 500 = 900, άρα 5.900.
Προσθέτω κομμάτια: 4.700 + 800 → 4.700 + 300 = 5.000 και μένουν 500, άρα 5.500.
Μισό – διπλάσιο: 2.500 + 2.500 = 5.000.
Αφαιρώ κομμάτια: 6.200 − 400 → 6.200 − 200 = 6.000 και 6.000 − 200 = 5.800.
Γνωρίζω τους αριθμούς ως το 20.000Πλήρης θεωρία →
Μετά το 9.999 έρχεται το 10.000 (δέκα χιλιάδες). Είναι ο πρώτος αριθμός με πέντε ψηφία.
Συνεχίζουμε ανά χίλια: 11.000, 12.000, 13.000 και φτάνουμε ως το 20.000 (είκοσι χιλιάδες).
Από τα δεξιά προς τα αριστερά: μονάδες, δεκάδες, εκατοντάδες, μονάδες χιλιάδων, δεκάδες χιλιάδων.
Η τελεία χωρίζει τις χιλιάδες από τα τρία τελευταία ψηφία και μας βοηθά στο διάβασμα.
Διαβάζω πρώτα πόσες χιλιάδες είναι (τα ψηφία πριν από την τελεία) και μετά τον τριψήφιο που ακολουθεί.
Αναλύω και συγκρίνω αριθμούς ως το 20.000Πλήρης θεωρία →
Κάθε ψηφίο αξίζει ανάλογα με τη θέση του. Γράφω τον αριθμό ως άθροισμα των αξιών των ψηφίων του.
Ο αριθμός με περισσότερα ψηφία είναι μεγαλύτερος: 10.200 > 9.800.
Αν έχουν ίδιο πλήθος ψηφίων, συγκρίνω από τα αριστερά: πρώτα τις δεκάδες χιλιάδων, μετά τις χιλιάδες, τις εκατοντάδες, τις δεκάδες και τις μονάδες. Σταματώ στο πρώτο ψηφίο που διαφέρει.
Αύξουσα σειρά: από τον μικρότερο στον μεγαλύτερο. Φθίνουσα σειρά: από τον μεγαλύτερο στον μικρότερο.
Μαθαίνω για τα πολύγωναΠλήρης θεωρία →
Πολύγωνο είναι ένα κλειστό σχήμα που φτιάχνεται μόνο από ευθύγραμμα τμήματα, τις πλευρές. Όσες πλευρές έχει, τόσες κορυφές και τόσες γωνίες.
Τρίγωνο (3 πλευρές) · τετράπλευρο (4) · πεντάγωνο (5) · εξάγωνο (6) · οκτάγωνο (8)
Τετράγωνο: 4 ίσες πλευρές και 4 ορθές γωνίες.
Ορθογώνιο: οι απέναντι πλευρές ίσες και 4 ορθές γωνίες.
Ρόμβος: 4 ίσες πλευρές, οι απέναντι γωνίες ίσες.
Παραλληλόγραμμο: οι απέναντι πλευρές ίσες και παράλληλες, οι απέναντι γωνίες ίσες.
Με μία ορθή γωνία: ορθογώνιο τρίγωνο. Με μία αμβλεία: αμβλυγώνιο. Με όλες οξείες: οξυγώνιο.
Οργάνωση δεδομένων και πληροφοριώνΠλήρης θεωρία →
Δεδομένα είναι πληροφορίες που μαζεύουμε για να απαντήσουμε σε μια ερώτηση, π.χ. «Ποιο κατοικίδιο προτιμούν τα παιδιά της τάξης;»
1. Ρωτάω (ή παρατηρώ) και σημειώνω τις απαντήσεις.
2. Οργανώνω σε πίνακα με διαλογή (γραμμούλες): μια ομάδα γραμμών αξίζει 5.
3. Παρουσιάζω με γράφημα (ραβδόγραμμα, εικονόγραμμα).
4. Συμπεραίνω: τι μου λένε τα δεδομένα;
Η απάντηση που δόθηκε τις περισσότερες φορές είναι η πιο συχνή. Εδώ: ο σκύλος.
Τίτλο, ονόματα στους άξονες και κλίμακα με ίσα διαστήματα. Στο εικονόγραμμα χρειάζεται και υπόμνημα: πόσο αξίζει κάθε εικονίδιο.
Αξιολογώ και οργανώνω πληροφορίεςΠλήρης θεωρία →
1. Κατανοώ: διαβάζω προσεκτικά (δύο φορές!). Τι ξέρω; Τι ψάχνω;
2. Σχεδιάζω: κάνω ένα σχέδιο, μια ταινία ή έναν πίνακα. Ποιες πράξεις χρειάζομαι;
3. Λύνω: κάνω τις πράξεις με τη σειρά.
4. Απαντώ με πλήρη πρόταση.
5. Ελέγχω: είναι λογική η απάντηση;
Περιττό: πληροφορία που δεν χρειάζομαι («Η Ελένη είναι 9 χρονών»).
Ελλιπές: λείπει πληροφορία και δεν μπορώ να λύσω («Πόσα ρέστα πήρε;» χωρίς να ξέρω τι έδωσε).
2. Οι τέσσερις πράξεις και προβλήματα
Προσθέτω και αφαιρώΠλήρης θεωρία →
Η πρόσθεση και η αφαίρεση είναι αντίστροφες πράξεις. Από μία πρόσθεση βγαίνουν δύο αφαιρέσεις.
Γράφω τους αριθμούς τον έναν κάτω από τον άλλον, ψηφίο κάτω από ψηφίο της ίδιας θέσης. Ξεκινώ από τις μονάδες. Όταν ένα άθροισμα περνά το 9, κρατώ 1 για την επόμενη στήλη.
Ξεκινώ πάλι από τις μονάδες. Όταν το πάνω ψηφίο είναι μικρότερο, δανείζομαι 1 από τη διπλανή στήλη, που αξίζει 10.
Ελέγχω την πρόσθεση με αφαίρεση: άθροισμα − ένας προσθετέος = ο άλλος προσθετέος.
Ελέγχω την αφαίρεση με πρόσθεση: διαφορά + αφαιρετέος = μειωτέος.
Πολλαπλασιάζω με διάφορους τρόπουςΠλήρης θεωρία →
Αντιμεταθετική: η σειρά των παραγόντων δεν αλλάζει το γινόμενο. 4 × 7 = 7 × 4 = 28.
Προσεταιριστική: μπορώ να ομαδοποιήσω όπως θέλω. (5 × 2) × 9 = 5 × (2 × 9) = 90.
Επιμεριστική: «σπάω» έναν παράγοντα σε άθροισμα. 7 × 14 = 7 × 10 + 7 × 4 = 70 + 28 = 98.
Το 1 και το 0: επί 1 ο αριθμός μένει ίδιος, επί 0 κάνει 0. 345 × 1 = 345 και 345 × 0 = 0.
Βρες ζευγάρια που κάνουν 10, 100, 1.000: 2 × 5 = 10 · 4 × 25 = 100 · 8 × 125 = 1.000.
Επιλύω προβλήματαΠλήρης θεωρία →
Ο πολλαπλασιασμός είναι μια σύντομη πρόσθεση ίσων ποσοτήτων: 7 + 7 + 7 = 3 × 7 = 21.
Ίσες ομάδες: 6 κουτιά με 125 μπισκότα. 6 × 125 = 750.
Γραμμές και στήλες: 12 σειρές με 25 καρέκλες. 12 × 25 = 300.
Φορές περισσότερο: η Άννα έχει 45 € και ο αδερφός της 3 φορές περισσότερα. 3 × 45 = 135.
Συνδυασμοί: 3 μπλούζες και 4 παντελόνια. 3 × 4 = 12 σύνολα.
Πολλαπλασιάζω και διαιρώΠλήρης θεωρία →
× 10: βάζω ένα 0 στο τέλος. × 100: δύο 0. × 1.000: τρία 0.
: 10: βγάζω ένα 0 από το τέλος. : 100: δύο 0. : 1.000: τρία 0.
Διπλασιάζω τον έναν αριθμό και παίρνω το μισό του άλλου: το γινόμενο δεν αλλάζει.
Διαιρώ με διάφορους τρόπουςΠλήρης θεωρία →
Για μεγάλους αριθμούς κάνουμε τη διαίρεση κάθετα, ξεκινώντας από αριστερά, από τη μεγαλύτερη θέση.
Κοιτάζω το πρώτο ψηφίο του διαιρετέου.
Τέλεια και ατελής διαίρεσηΠλήρης θεωρία →
Τέλεια: το υπόλοιπο είναι 0. 20 : 5 = 4.
Ατελής: υπάρχει υπόλοιπο. 17 : 5 = 3 και περισσεύουν 2.
Διαιρετέος = διαιρέτης × πηλίκο + υπόλοιπο, και πάντα το υπόλοιπο είναι μικρότερο από τον διαιρέτη.
Διαχειρίζομαι προβλήματαΠλήρης θεωρία →
Ενώνω: έχω 2.350 € και παίρνω 1.200 €. 2.350 + 1.200 = 3.550.
Αφαιρώ: είχα 5.000 € και ξόδεψα 1.800 €. 5.000 − 1.800 = 3.200.
Συγκρίνω: η Αθήνα απέχει 500 χλμ. και η Πάτρα 210 χλμ. Πόσο πιο μακριά είναι η Αθήνα; 500 − 210 = 290.
Άγνωστη αρχή: ξόδεψα 450 € και μου έμειναν 1.550 €. Πόσα είχα; 1.550 + 450 = 2.000.
Η μεγάλη ταινία είναι το όλο. Τα κομμάτια της είναι τα μέρη. Ψάχνω το όλο: πρόσθεση. Ψάχνω ένα μέρος: αφαίρεση.
3. Δεκαδικοί αριθμοί – Νομίσματα – Μήκος και βάρος
Θυμάμαι τους δεκαδικούς αριθμούςΠλήρης θεωρία →
Δεκαδικά κλάσματα λέγονται τα κλάσματα με παρονομαστή 10, 100, 1.000, …
1 δέκατο = 10 εκατοστά.
Χρήματα: 1 € είναι το ολόκληρο, τα 10 λεπτά είναι το 1/10 του ευρώ και το 1 λεπτό το 1/100.
Μήκος: 1 μέτρο είναι το ολόκληρο και το 1 εκατοστό (ο «πόντος») είναι το 1/100 του μέτρου.
Τα δεκαδικά κλάσματα γράφονται πιο σύντομα με υποδιαστολή (κόμμα).
1η θέση: δέκατα · 2η θέση: εκατοστά · 3η θέση: χιλιοστά
Νομίσματα και δεκαδικοί αριθμοίΠλήρης θεωρία →
1 ευρώ = 100 λεπτά. Άρα το 1 λεπτό είναι το ένα εκατοστό του ευρώ: 1/100 € = 0,01 €.
Το κέρμα των 10 λεπτών είναι το ένα δέκατο του ευρώ: 1/10 € = 0,10 €.
Πριν από το κόμμα γράφω τα ευρώ. Μετά το κόμμα γράφω τα λεπτά, πάντα με δύο ψηφία.
Μετρώ και εκφράζω το μήκοςΠλήρης θεωρία →
Χιλιόμετρο (χλμ.): 1 χλμ. = 1.000 μ. Για αποστάσεις πόλεων.
Δεκατόμετρο (δεκ.): 1 μ. = 10 δεκ. Για το μήκος ενός βιβλίου.
Εκατοστόμετρο (εκ.): 1 μ. = 100 εκ. Για ένα μολύβι, μια γόμα.
Χιλιοστόμετρο (χιλ.): 1 εκ. = 10 χιλ. Για το πάχος ενός νομίσματος.
Μετρώ το βάροςΠλήρης θεωρία →
Βασική μονάδα είναι το κιλό (χιλιόγραμμο). Για τα ελαφριά πράγματα χρησιμοποιούμε το γραμμάριο και για τα πολύ βαριά τον τόνο.
Από μεγάλη σε μικρή μονάδα πολλαπλασιάζω με το 1.000. Από μικρή σε μεγάλη μονάδα διαιρώ με το 1.000.
Το ίδιο βάρος γράφεται με πολλούς τρόπους.
Προσθέτω και αφαιρώ δεκαδικούς αριθμούς (1)Πλήρης θεωρία →
Γράφω τους αριθμούς τον έναν κάτω από τον άλλον με τα κόμματα στην ίδια στήλη. Έτσι μπαίνουν ακέραιες μονάδες κάτω από ακέραιες, δέκατα κάτω από δέκατα, εκατοστά κάτω από εκατοστά.
Αν ένας αριθμός έχει λιγότερα δεκαδικά ψηφία, συμπληρώνω με 0: 3,6 = 3,60.
Προσθέτω όπως στους φυσικούς αριθμούς, από τα δεξιά προς τα αριστερά, και βάζω το κόμμα του αποτελέσματος κάτω από τα άλλα κόμματα.
Προσθέτω και αφαιρώ δεκαδικούς αριθμούς (2)Πλήρης θεωρία →
Όπως στην πρόσθεση, γράφω τους αριθμούς με τα κόμματα στην ίδια στήλη και συμπληρώνω με 0 όπου λείπουν δεκαδικά ψηφία.
Αφαιρώ από τα δεξιά προς τα αριστερά. Όταν το πάνω ψηφίο είναι μικρότερο, δανείζομαι από τη διπλανή θέση.
Γράφω τον ακέραιο με κόμμα και μηδενικά: 6 = 6,0 και 10 = 10,00.
Διαφορά + αφαιρετέος = μειωτέος.
4. Περισσότερα για τους δεκαδικούς και τους συμμιγείς
Γνωρίζω καλύτερα τους δεκαδικούςΠλήρης θεωρία →
1. Συγκρίνω τα ακέραια μέρη: 3,2 > 2,9.
2. Αν είναι ίσα, συγκρίνω τα δέκατα: 4,7 > 4,5.
3. Αν είναι κι αυτά ίσα, συγκρίνω τα εκατοστά: 4,58 > 4,53.
Κάνω τους δύο αριθμούς να έχουν ίδιο πλήθος δεκαδικών ψηφίων.
Αν χωρίσω τη μονάδα σε 1.000 ίσα μέρη, κάθε μέρος είναι ένα χιλιοστό: 1/1000 = 0,001.
Μετά το κόμμα οι θέσεις είναι με τη σειρά: δέκατα, εκατοστά, χιλιοστά.
Για να συγκρίνω δεκαδικούς με διαφορετικό πλήθος ψηφίων, συμπληρώνω με μηδενικά: 0,45 = 0,450, που είναι μεγαλύτερο από το 0,405.
Διαχειρίζομαι δεκαδικούς αριθμούςΠλήρης θεωρία →
Γράφω τον αριθμό ως άθροισμα: ακέραιες μονάδες + δέκατα + εκατοστά + χιλιοστά.
Σκέφτομαι τους δεκαδικούς σαν χρήματα: 0,25 είναι 25 λεπτά, 0,5 είναι 50 λεπτά, 0,75 είναι 75 λεπτά.
Ψάχνω ζευγάρια που κάνουν ακέραιο: 0,3 + 0,7 = 1 και 0,25 + 0,75 = 1.
Πηγαίνω κάθε δεκαδικό στον πιο κοντινό ακέραιο και υπολογίζω με αυτούς.
Υπολογίζω με συμμιγείς και δεκαδικούςΠλήρης θεωρία →
Συμμιγής είναι ο αριθμός που γράφεται με δύο ή περισσότερες μονάδες μέτρησης: 2 μ. 35 εκ., 3 κιλά 200 γραμμάρια, 6 € 5 λεπτά.
Η μεγάλη μονάδα γίνεται το ακέραιο μέρος και η μικρή το δεκαδικό μέρος.
Προσθέτω χωριστά κάθε μονάδα. Αν η μικρή μονάδα «γεμίσει», τη μετατρέπω: 100 εκ. = 1 μ. και 1.000 γραμμάρια = 1 κιλό.
Στην αφαίρεση, αν η μικρή μονάδα δεν φτάνει, δανείζομαι 1 από τη μεγάλη.
Πρώτα τους γράφω με τον ίδιο τρόπο. Μετά κάνω την πράξη.
Διαιρώ με 10, 100, 1000Πλήρης θεωρία →
Όταν διαιρώ με το 10, ο αριθμός γίνεται 10 φορές μικρότερος: κάθε ψηφίο πάει μία θέση δεξιά. Με το 100 πάει δύο θέσεις και με το 1.000 τρεις θέσεις δεξιά.
Σβήνω τόσα μηδενικά όσα έχει ο διαιρέτης.
Το πηλίκο είναι δεκαδικός αριθμός. Το κόμμα μπαίνει τόσες θέσεις από τα δεξιά όσα μηδενικά έχει ο διαιρέτης.
Αν δεν υπάρχουν αρκετά ψηφία, συμπληρώνω με μηδενικά μπροστά.
Επιλύω προβλήματαΠλήρης θεωρία →
Πριν κάνω πράξεις, γράφω όλα τα ποσά στην ίδια μονάδα.
Συνήθως βολεύει η μικρότερη μονάδα, γιατί δεν έχει κόμμα.
Στρογγυλοποιώ τα ποσά για να δω περίπου τι περιμένω.
1. Διαβάζω και βρίσκω τι ζητάει. 2. Κάνω τις μονάδες ίδιες. 3. Εκτιμώ. 4. Υπολογίζω. 5. Ελέγχω αν το αποτέλεσμα είναι λογικό και γράφω την απάντηση με τη μονάδα της.
Διαχειρίζομαι δεκαδικούς αριθμούςΠλήρης θεωρία →
Κοιτάζω τα δέκατα. Αν είναι 0, 1, 2, 3 ή 4, μένω στον ακέραιο που έχω. Αν είναι 5, 6, 7, 8 ή 9, πηγαίνω στον επόμενο ακέραιο.
Στρογγυλοποιώ κάθε αριθμό και κάνω την πράξη με τους ακέραιους.
Στα ψώνια: βλέπω γρήγορα αν μου φτάνουν τα χρήματα.
Στον έλεγχο: αν το ακριβές αποτέλεσμα είναι πολύ μακριά από την εκτίμηση, έχω κάνει λάθος (συνήθως στο κόμμα).
5. Ευθείες – Εμβαδόν – Παραλληλόγραμμα – Συμμετρία
Γνωρίζω τις παράλληλες και τις τεμνόμενες ευθείεςΠλήρης θεωρία →
Ευθύγραμμο τμήμα: έχει δύο άκρα και μετριέται. Το ονομάζω ΑΒ.
Ημιευθεία: έχει μία αρχή και συνεχίζει από τη μία μεριά χωρίς τέλος. Την ονομάζω Αx.
Ευθεία: δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος. Την ονομάζω ε.
Παράλληλες (ε₁ // ε₂): δεν συναντιούνται ποτέ, όσο κι αν τις προεκτείνουμε, όπως οι ράγες του τρένου.
Κάθετες (ε₁ ⊥ ε₂): τέμνονται και σχηματίζουν ορθή γωνία.
Γωνία σχηματίζουν δύο ημιευθείες με την ίδια αρχή, την κορυφή. Οι ημιευθείες λέγονται πλευρές της γωνίας.
Ορθή: σαν τη γωνία της σελίδας. Οξεία: πιο «κλειστή» από την ορθή. Αμβλεία: πιο «ανοιχτή» από την ορθή.
Σχεδιάζω κάθετες μεταξύ τους ευθείεςΠλήρης θεωρία →
Δύο ευθείες που τέμνονται και σχηματίζουν ορθές γωνίες λέγονται κάθετες. Το σύμβολο είναι ⊥.
Γύρω από το σημείο όπου τέμνονται σχηματίζονται 4 ορθές γωνίες.
1. Βάζω τη μία κάθετη πλευρά του γνώμονα πάνω στην ευθεία.
2. Τον σέρνω ώσπου η κορυφή της ορθής γωνίας να φτάσει στο σημείο που θέλω.
3. Χαράζω κατά μήκος της άλλης κάθετης πλευράς.
Βάζω την ορθή γωνία του γνώμονα στο σημείο τομής. Αν οι δύο πλευρές του πέφτουν ακριβώς πάνω στις ευθείες, είναι κάθετες.
Σχεδιάζω παράλληλες μεταξύ τους ευθείεςΠλήρης θεωρία →
Δύο ευθείες του ίδιου επιπέδου που δεν συναντιούνται ποτέ, όσο κι αν τις προεκτείνουμε, λέγονται παράλληλες. Το σύμβολο είναι //.
Απόσταση δύο παράλληλων είναι το μήκος του κάθετου τμήματος από τη μία ως την άλλη.
Η απόσταση είναι παντού η ίδια. Γι' αυτό οι παράλληλες ούτε πλησιάζουν ούτε απομακρύνονται.
1. Βάζω τη μία κάθετη πλευρά του γνώμονα πάνω στην ευθεία.
2. Ακουμπώ τον χάρακα στην άλλη κάθετη πλευρά του γνώμονα και τον κρατώ σταθερό.
3. Σέρνω τον γνώμονα πάνω στον χάρακα ώσπου να φτάσει στο σημείο που θέλω.
4. Χαράζω κατά μήκος της πλευράς που ήταν πάνω στην ευθεία.
Δύο ευθείες που είναι κάθετες στην ίδια ευθεία είναι μεταξύ τους παράλληλες.
Διακρίνω το περίγραμμα από την επιφάνειαΠλήρης θεωρία →
Περίμετρος: το μήκος του γύρου. Μετράω πλευρές. Μονάδες: εκ., μ. Στη ζωή: φράχτης, κορνίζα, κορδέλα.
Εμβαδόν: ο χώρος που καλύπτει το σχήμα. Μετράω τετραγωνάκια. Μονάδες: τ.εκ., τ.μ. Στη ζωή: χαλί, πλακάκια, χρώμα για τοίχο.
Ένα τετράγωνο με πλευρά 1 εκ. έχει εμβαδόν 1 τετραγωνικό εκατοστό (1 τ.εκ.). Μετράμε πόσα τέτοια χωράνε στο σχήμα.
Μετρώ την επιφάνεια, βρίσκω το εμβαδόνΠλήρης θεωρία →
Τετραγωνικό εκατοστό (τ.εκ.): τετράγωνο με πλευρά 1 εκ. Για ένα φύλλο, ένα γραμματόσημο, μια σελίδα.
Τετραγωνικό μέτρο (τ.μ.): τετράγωνο με πλευρά 1 μ. Για ένα δωμάτιο, μια αυλή, έναν τοίχο.
Στρέμμα: 1.000 τ.μ. Για χωράφια και οικόπεδα.
Μετράω τα τετραγωνάκια ή χωρίζω το σχήμα σε ορθογώνια και προσθέτω τα εμβαδά τους.
Μισά τετραγωνάκια: τα ενώνω ανά δύο. 2 μισά = 1 ολόκληρο.
Μαθαίνω για τα παραλληλόγραμμαΠλήρης θεωρία →
Παραλληλόγραμμο είναι το τετράπλευρο που έχει τις απέναντι πλευρές του παράλληλες. Οι απέναντι πλευρές του είναι και ίσες.
Ορθογώνιο: έχει 4 ορθές γωνίες.
Ρόμβος: έχει 4 ίσες πλευρές.
Τετράγωνο: έχει 4 ορθές γωνίες και 4 ίσες πλευρές. Είναι δηλαδή και ορθογώνιο και ρόμβος.
Πλάγιο παραλληλόγραμμο: δεν έχει ορθές γωνίες και έχει ίσες μόνο τις απέναντι πλευρές του.
Το τραπέζιο έχει μόνο ένα ζευγάρι παράλληλες πλευρές. Δεν είναι παραλληλόγραμμο.
Υπολογίζω περιμέτρους και εμβαδάΠλήρης θεωρία →
Περίμετρος είναι το μήκος του γύρου ενός σχήματος: το άθροισμα όλων των πλευρών του.
Επεξεργάζομαι συμμετρικά σχήματαΠλήρης θεωρία →
Ένα σχήμα είναι συμμετρικό όταν μια γραμμή, ο άξονας συμμετρίας, το χωρίζει σε δύο ίδια μέρη, το ένα «καθρέφτης» του άλλου. Αν το διπλώσουμε στον άξονα, τα δύο μέρη ταιριάζουν ακριβώς.
Σκαληνό τρίγωνο: 0 · ισοσκελές τρίγωνο: 1 · ισόπλευρο τρίγωνο: 3
Ορθογώνιο: 2 · τετράγωνο: 4 · κανονικό εξάγωνο: 6 · κύκλος: άπειροι
6. Αριθμοί ως το 200.000 – Υπολογισμοί με τον νου
Διαχειρίζομαι αριθμούς ως το 20.000Πλήρης θεωρία →
Ανάλυση σε θέσεις: 4.350 + 2.420 = (4.000 + 2.000) + (350 + 420) = 6.000 + 770 = 6.770
Στρογγυλοποίηση και διόρθωση: 5.600 + 1.990 = 5.600 + 2.000 − 10 = 7.590
Σταθερή διαφορά: 8.003 − 2.998 = 8.005 − 3.000 = 5.005. Πρόσθεσα 2 και στους δύο αριθμούς.
Συμπλήρωση («ανεβαίνω»): 7.000 − 3.825: από το 3.825 ως το 3.900 είναι 75, ως το 4.000 άλλα 100, ως το 7.000 άλλα 3.000. Μαζί 3.175.
Αριθμοί κοντά σε στρογγυλούς (1.990, 2.998): στρογγυλοποίηση και διόρθωση.
Αφαίρεση από στρογγυλό αριθμό (7.000 − 3.825): συμπλήρωση.
Αριθμοί «φιλικοί» στις θέσεις: ανάλυση.
Γνωρίζω τους αριθμούς ως το 100.000Πλήρης θεωρία →
Οι πενταψήφιοι αριθμοί έχουν πέντε ψηφία. Η νέα θέση, αριστερά από τις χιλιάδες, είναι οι δεκάδες χιλιάδων (ΔΧ).
1. Διαβάζω τον αριθμό πριν από την τελεία και λέω «χιλιάδες». 2. Διαβάζω τον αριθμό μετά την τελεία.
Μετά την τελεία πρέπει να υπάρχουν πάντα 3 ψηφία. Γεμίζω με μηδενικά.
Το ίδιο ψηφίο έχει διαφορετική αξία, ανάλογα με τη θέση του.
Όταν ένα ψηφίο μετακινείται μία θέση αριστερά, η αξία του γίνεται 10 φορές μεγαλύτερη.
Γνωρίζω τους αριθμούς ως το 200.000Πλήρης θεωρία →
> «μεγαλύτερο από» · < «μικρότερο από» · = «ίσο με»
1. Μετράω τα ψηφία: όποιος έχει περισσότερα ψηφία είναι μεγαλύτερος.
2. Αν έχουν το ίδιο πλήθος ψηφίων, συγκρίνω από αριστερά προς τα δεξιά, θέση θέση, μέχρι να βρω διαφορετικό ψηφίο.
Αύξουσα: από τον μικρότερο στον μεγαλύτερο. Φθίνουσα: από τον μεγαλύτερο στον μικρότερο.
Μετά το 99.999 έρχεται το 100.000 (εκατό χιλιάδες), ο πρώτος αριθμός με έξι ψηφία. Η έκτη θέση από τα δεξιά είναι οι εκατοντάδες χιλιάδων.
Συγκρίνω όπως πάντα, από τα αριστερά: 120.500 > 102.900, γιατί στις δεκάδες χιλιάδων 2 > 0.
Διαχειρίζομαι προβλήματαΠλήρης θεωρία →
Όταν ένα πρόβλημα έχει πολλά στοιχεία, τα οργανώνω σε πίνακα ή σε διάγραμμα. Έτσι βλέπω τι ξέρω και τι ψάχνω.
1. Διαβάζω τι ζητάει το πρόβλημα. 2. Παίρνω από τον πίνακα μόνο τα στοιχεία που χρειάζομαι. 3. Αποφασίζω την πράξη. 4. Υπολογίζω και ελέγχω.
Εκτιμώ και υπολογίζω με τον νουΠλήρης θεωρία →
Πρόσθεση: 25.000 + 13.000 = 38.000. Οι αριθμοί που προσθέτω λέγονται προσθετέοι και το αποτέλεσμα άθροισμα.
Αφαίρεση: 38.000 − 13.000 = 25.000. Το 38.000 είναι ο μειωτέος, το 13.000 ο αφαιρετέος και το αποτέλεσμα η διαφορά.
Από μία πρόσθεση φτιάχνω δύο αφαιρέσεις.
Πολλαπλασιάζω και διαιρώΠλήρης θεωρία →
Πολλαπλασιάζω κάθε ψηφίο με τον μονοψήφιο, από δεξιά προς τα αριστερά, και προσθέτω τα κρατούμενα.
1ο μερικό γινόμενο: 346 × 7 = 2.422. 2ο μερικό γινόμενο: 346 × 2 δεκάδες = 6.920, που γράφεται μία θέση αριστερά. Άθροισμα: 9.342.
7. Πολλαπλασιασμός, διαίρεση και σύνθετα προβλήματα
Πολλαπλασιάζω με τριψήφιο πολλαπλασιαστήΠλήρης θεωρία →
Σπάω τον πολλαπλασιαστή σε εκατοντάδες, δεκάδες και μονάδες, πολλαπλασιάζω με το καθένα και προσθέτω τα μερικά γινόμενα.
1. Πολλαπλασιάζω με τις μονάδες και γράφω το πρώτο μερικό γινόμενο.
2. Πολλαπλασιάζω με τις δεκάδες. Το γινόμενο αρχίζει μία θέση πιο αριστερά (ή βάζω ένα 0 στο τέλος).
3. Πολλαπλασιάζω με τις εκατοντάδες. Το γινόμενο αρχίζει δύο θέσεις πιο αριστερά (ή βάζω δύο 0 στο τέλος).
4. Προσθέτω τα τρία μερικά γινόμενα.
Πολλαπλάσια ενός αριθμού είναι οι αριθμοί που βρίσκω όταν τον πολλαπλασιάζω με το 1, το 2, το 3 και συνεχίζω.
Διαιρώ με διψήφιο διαιρέτηΠλήρης θεωρία →
Η ιδέα είναι η ίδια όπως με μονοψήφιο διαιρέτη: πόσες φορές χωράει ο διαιρέτης;
1. Παίρνω από τα αριστερά τόσα ψηφία όσα χρειάζονται για να χωράει ο διαιρέτης (συνήθως δύο).
2. Βρίσκω πόσες φορές χωράει. Βοηθά να στρογγυλοποιήσω τον διαιρέτη.
3. Πολλαπλασιάζω, αφαιρώ και κατεβάζω το επόμενο ψηφίο.
4. Επαναλαμβάνω ώσπου να τελειώσουν τα ψηφία.
Αντίστροφα προβλήματαΠλήρης θεωρία →
Στα συνηθισμένα προβλήματα ξέρω την αρχή και ψάχνω το τέλος. Στο αντίστροφο πρόβλημα ξέρω το τέλος και ψάχνω την αρχή.
Η πρόσθεση και η αφαίρεση ξεκάνουν η μία την άλλη. Το ίδιο ο πολλαπλασιασμός και η διαίρεση.
Ξεκινώ από το τέλος και «ξεκάνω» τις πράξεις με ανάποδη σειρά.
Βάζω τον αριθμό που βρήκα στην αρχή και κάνω τις πράξεις κανονικά. Πρέπει να φτάσω στο τέλος που δίνει το πρόβλημα.
Μαθαίνω για την αναγωγή στη μονάδαΠλήρης θεωρία →
Όταν ξέρω την τιμή πολλών ίδιων πραγμάτων και θέλω την τιμή άλλου πλήθους, βρίσκω πρώτα την τιμή του ενός. Αυτό λέγεται αναγωγή στη μονάδα.
1. Διαίρεση: από τα πολλά στο ένα.
2. Πολλαπλασιασμός: από το ένα στα πολλά που ζητάει το πρόβλημα.
Διαχειρίζομαι σύνθετα προβλήματαΠλήρης θεωρία →
Σύνθετο είναι το πρόβλημα που δεν λύνεται με μία πράξη. Χρειάζεται δύο ή περισσότερα βήματα.
1. Διαβάζω προσεκτικά και λέω το πρόβλημα με δικά μου λόγια.
2. Ξεχωρίζω τα δεδομένα που χρειάζομαι. Κάποια μπορεί να είναι περιττά και κάποια να λείπουν.
3. Το σπάω σε μικρές ερωτήσεις. Κάθε απάντηση γίνεται δεδομένο για την επόμενη.
4. Υπολογίζω βήμα-βήμα.
5. Ελέγχω αν η απάντηση είναι λογική και απαντά σε αυτό που ρωτήθηκε.
Διατυπώνω και επιλύω προβλήματαΠλήρης θεωρία →
Ένα πρόβλημα χρειάζεται τρία πράγματα: μια ιστορία, δεδομένα που φτάνουν και μια ερώτηση.
Κάθε πράξη «λέει» κάτι: η πρόσθεση ενώνει, η αφαίρεση βγάζει ή συγκρίνει, ο πολλαπλασιασμός επαναλαμβάνει ίσες ομάδες, η διαίρεση μοιράζει σε ίσα μέρη.
Τα ίδια δεδομένα δέχονται διαφορετικές ερωτήσεις. Η ερώτηση αποφασίζει πόσες και ποιες πράξεις θα γίνουν.
Έχει ερώτηση; Φτάνουν τα δεδομένα; Είναι οι αριθμοί λογικοί; Μπορεί να το λύσει κάποιος άλλος;
8. Αριθμοί ως το 1.000.000 – Μέτρηση του χρόνου
Γνωρίζω τους αριθμούς ως το 1.000.000Πλήρης θεωρία →
Μετράμε ανά εκατό χιλιάδες: 100.000, 200.000, 300.000 και φτάνουμε ως το 900.000.
Μετά το 999.999 έρχεται το 1.000.000 (ένα εκατομμύριο). Έχει επτά ψηφία.
Από τα δεξιά: μονάδες, δεκάδες, εκατοντάδες · μονάδες χιλιάδων, δεκάδες χιλιάδων, εκατοντάδες χιλιάδων.
Η τελεία χωρίζει τον αριθμό σε δύο τριάδες. Διαβάζω την πρώτη τριάδα, λέω «χιλιάδες» και διαβάζω τη δεύτερη.
Διαχειρίζομαι αριθμούς ως το 1.000.000Πλήρης θεωρία →
Περισσότερα ψηφία σημαίνει μεγαλύτερος αριθμός. Με ίδιο πλήθος ψηφίων, συγκρίνω από τα αριστερά.
Σκέφτομαι τους αριθμούς σαν χιλιάδες και κάνω την πράξη με μικρούς αριθμούς.
Στην πλησιέστερη εκατοντάδα χιλιάδων: κοιτάζω τις δεκάδες χιλιάδων. Από 5 και πάνω ανεβαίνω.
Διαχειρίζομαι προβλήματα με μεγάλους αριθμούςΠλήρης θεωρία →
Οι μεγάλοι αριθμοί δεν αλλάζουν τον τρόπο που σκέφτομαι. Οι πράξεις είναι οι ίδιες, θέλουν μόνο περισσότερη προσοχή στις θέσεις των ψηφίων.
1. Διαβάζω και βρίσκω τι ζητάει. 2. Κάνω μια εκτίμηση με στρογγυλούς αριθμούς. 3. Υπολογίζω, με το μυαλό «σε χιλιάδες» ή κάθετα. 4. Συγκρίνω με την εκτίμηση.
Στοιχίζω τους αριθμούς από τα δεξιά: μονάδες κάτω από μονάδες, χιλιάδες κάτω από χιλιάδες.
Μετρώ τον χρόνο (1)Πλήρης θεωρία →
Μισή ώρα είναι 30 λεπτά. Ένα τέταρτο της ώρας είναι 15 λεπτά. Τρία τέταρτα είναι 45 λεπτά.
Ο μικρός δείκτης (ωροδείκτης) δείχνει τις ώρες και ο μεγάλος (λεπτοδείκτης) τα λεπτά. Κάθε αριθμός του ρολογιού αντιστοιχεί σε 5 λεπτά.
Δείχνει την ώρα με αριθμούς, από 00:00 ως 23:59. Μετά το μεσημέρι προσθέτω 12 στις ώρες.
Από μεγάλη σε μικρή μονάδα πολλαπλασιάζω με το 60. Από μικρή σε μεγάλη διαιρώ με το 60.
Μετρώ τον χρόνο (2)Πλήρης θεωρία →
Ο 1ος αιώνας είναι τα έτη 1 ως 100, ο 2ος τα έτη 101 ως 200 και συνεχίζουμε έτσι.
Για ένα έτος που δεν τελειώνει σε 00: παίρνω τις εκατοντάδες του και προσθέτω 1.
Είναι μια γραμμή όπου τα γεγονότα μπαίνουν με τη σειρά που έγιναν, από τα παλαιότερα στα νεότερα. Ίσες αποστάσεις δείχνουν ίσα χρονικά διαστήματα.
Ηλικία = έτος που ρωτάμε − έτος γέννησης.
9. Στερεά σώματα – Χωρητικότητα – Μοτίβα – Πληροφορίες
Μαθαίνω για τα στερεά σώματαΠλήρης θεωρία →
Έχει δύο ίδιες βάσεις και παράπλευρες έδρες που είναι ορθογώνια. Παίρνει το όνομά του από τη βάση: τριγωνικό πρίσμα, τετραγωνικό πρίσμα, εξαγωνικό πρίσμα.
Έχει μία βάση και παράπλευρες έδρες που είναι τρίγωνα και ενώνονται σε μία κορυφή. Τριγωνική πυραμίδα, τετραγωνική πυραμίδα (όπως οι πυραμίδες της Αιγύπτου).
Τριγωνικό πρίσμα: 5 έδρες, 9 ακμές, 6 κορυφές.
Τετραγωνικό πρίσμα (κουτί): 6 έδρες, 12 ακμές, 8 κορυφές.
Τριγωνική πυραμίδα: 4 έδρες, 6 ακμές, 4 κορυφές.
Τετραγωνική πυραμίδα: 5 έδρες, 8 ακμές, 5 κορυφές.
Κατασκευάζω στερεάΠλήρης θεωρία →
Αν «ανοίξω» ένα στερεό και απλώσω όλες τις έδρες του στο τραπέζι, το επίπεδο σχήμα που βλέπω λέγεται ανάπτυγμα. Αν το διπλώσω ξανά, ξαναφτιάχνω το στερεό.
Κύβος: 6 ίσα τετράγωνα.
Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο: 6 ορθογώνια, ίσα ανά δύο (οι απέναντι έδρες).
Τετραγωνική πυραμίδα: 1 τετράγωνο και 4 τρίγωνα.
Τριγωνική πυραμίδα: 4 τρίγωνα.
1. Σχεδιάζω το ανάπτυγμα σε χαρτόνι, με τις σωστές διαστάσεις. 2. Το κόβω γύρω γύρω. 3. Τσακίζω στις ακμές. 4. Διπλώνω και κολλάω.
Μαθαίνω για τη χωρητικότηταΠλήρης θεωρία →
Χωρητικότητα είναι πόσο υγρό χωράει ένα δοχείο: μπουκάλι, ποτήρι, κατσαρόλα, πισίνα.
Η βασική μονάδα είναι το λίτρο (λ.). Για μικρές ποσότητες: το χιλιοστόλιτρο (ml).
Μισό λίτρο = 500 ml · ένα τέταρτο του λίτρου = 250 ml.
Κουταλάκι του γλυκού: 5 ml · ποτήρι νερό: 250 ml · κουβάς: 10 λίτρα · μπανιέρα: 150 λίτρα.
Μπορώ να συγκρίνω δοχεία και χωρίς λίτρα: μετρώ πόσα ποτήρια ή πόσες κανάτες χωράει το καθένα. Το δοχείο που θέλει περισσότερα ποτήρια χωράει περισσότερο.
ΜοτίβαΠλήρης θεωρία →
Κανονικότητα (ή μοτίβο) είναι μια σειρά από αριθμούς ή σχήματα που ακολουθεί έναν κανόνα.
Κοιτάζω τι αλλάζει από τον έναν όρο στον επόμενο.
Από τον 1ο ως τον 10ο όρο είναι 9 βήματα.
Διαχειρίζομαι πληροφορίεςΠλήρης θεωρία →
Οι πληροφορίες παρουσιάζονται σε πίνακες, ραβδογράμματα, εικονογράμματα και σημειογράμματα. Πριν απαντήσω, κοιτάζω πάντα τον τίτλο και τι δείχνει κάθε γραμμή, στήλη ή εικόνα.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο ή το μικρότερο; Η ψηλότερη και η κοντύτερη ράβδος.
Πόσα είναι όλα μαζί; Προσθέτω τις τιμές.
Πόσα περισσότερα; Αφαιρώ.
Στο ραβδόγραμμα διαβάζω την κλίμακα: πόσο ανεβαίνει ο άξονας σε κάθε γραμμή (ανά 1, ανά 5, ανά 10).
Στο εικονόγραμμα διαβάζω το κλειδί: πόσο αξίζει κάθε εικόνα.