Μαθηματικοί διαγωνισμοί: Ε΄ – ΣΤ΄ Δημοτικού
Προβλήματα που θέλουν σκέψη και λίγη φαντασία: αντίστροφη σκέψη, μοτίβα, κλάσματα, γεωμετρία και μέτρημα. Χρειάζονται μόνο όσα μαθαίνεις στο σχολείο — και υπομονή!
Τεχνικές που αξίζει να ξέρεις
- Δουλεύω ανάποδα: όταν ξέρω το αποτέλεσμα, κάνω τις αντίστροφες πράξεις με την αντίστροφη σειρά.
- Φτιάχνω πίνακα ή λίστα για να μετρήσω όλες τις περιπτώσεις χωρίς να ξεχάσω καμία.
- Ψάχνω μοτίβο στα πρώτα βήματα και μετά το συνεχίζω.
- Ζωγραφίζω το πρόβλημα: ένα σχήμα με κουτάκια κάνει τα κλάσματα πολύ πιο εύκολα.
Σετ 1
Πρόβλημα 1Αντίστροφη σκέψη
Ο Νίκος σκέφτηκε έναν αριθμό. Τον πολλαπλασίασε με 4, πρόσθεσε 7 και το αποτέλεσμα το διαίρεσε με 3. Βρήκε 13. Ποιον αριθμό σκέφτηκε;
Υποδείξεις
- Ξεκίνα από το τέλος: ποιος αριθμός, αν διαιρεθεί με 3, δίνει 13;
Λύση
Πριν τη διαίρεση με 3 ο αριθμός ήταν 13 · 3 = 39.
Πριν την πρόσθεση του 7 ήταν 39 − 7 = 32.
Πριν τον πολλαπλασιασμό με 4 ήταν 32 : 4 = 8.
Επαλήθευση: 8 · 4 = 32, 32 + 7 = 39, 39 : 3 = 13 ✔.
Απάντηση: 8
Πρόβλημα 2Μοτίβα
Γράφουμε στη σειρά τα ψηφία 2, 0, 2, 6, 2, 0, 2, 6, … επαναλαμβάνοντας ξανά και ξανά την τετράδα 2, 0, 2, 6.
Ποιο είναι το 2026ο ψηφίο; Πόσο είναι το άθροισμα των 2026 πρώτων ψηφίων;
Υποδείξεις
- Κάθε 4 ψηφία η σειρά ξαναρχίζει. Πόσες ολόκληρες τετράδες χωράνε στα 2026 ψηφία;
Λύση
2026 = 4 · 506 + 2: έχουμε 506 ολόκληρες τετράδες και 2 ψηφία ακόμα.
Το 2026ο ψηφίο είναι το 2ο της τετράδας, δηλαδή το 0.
Κάθε τετράδα έχει άθροισμα 2 + 0 + 2 + 6 = 10, άρα οι 506 τετράδες δίνουν 5.060.
Τα 2 ψηφία που περισσεύουν είναι 2 και 0, άρα το άθροισμα είναι 5.060 + 2 = 5.062.
Απάντηση: το 0· άθροισμα 5.062
Πρόβλημα 3Γεωμετρία
Ένα ορθογώνιο έχει περίμετρο 30 cm και το μήκος του είναι διπλάσιο από το πλάτος του. Το χωρίζουμε σε τετράγωνα πλευράς 1 cm. Πόσα τετράγωνα παίρνουμε;
Υποδείξεις
- Η περίμετρος είναι 2 · (μήκος + πλάτος). Αν το πλάτος είναι 1 κουτάκι, το μήκος είναι 2 κουτάκια.
Λύση
Μήκος + πλάτος = 30 : 2 = 15 cm.
Το μήκος είναι διπλάσιο από το πλάτος, άρα 15 cm = 3 φορές το πλάτος: πλάτος 5 cm, μήκος 10 cm.
Τα τετράγωνα του 1 cm είναι όσο το εμβαδό: 10 · 5 = 50.
Απάντηση: 50 τετράγωνα
Πρόβλημα 4Μέτρημα περιπτώσεων
Έχουμε όσα κέρματα θέλουμε των 50 λεπτών, του 1 € και των 2 €. Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορούμε να σχηματίσουμε ποσό ακριβώς 3 €; (Μετράει μόνο πόσα κέρματα από κάθε είδος χρησιμοποιούμε.)
Υποδείξεις
- Χώρισε τις περιπτώσεις ανάλογα με το πόσα κέρματα των 2 € χρησιμοποιείς: κανένα ή ένα.
Λύση
Με ένα κέρμα των 2 € μένει 1 €: είτε ένα κέρμα του 1 € είτε δύο των 50 λεπτών → 2 τρόποι.
Χωρίς κέρμα των 2 € θέλουμε 3 € από κέρματα του 1 € και των 50 λεπτών: 3, 2, 1 ή 0 κέρματα του 1 € (και τα υπόλοιπα με 50λεπτα) → 4 τρόποι.
Σύνολο 2 + 4 = 6 τρόποι.
Απάντηση: 6 τρόποι
Σετ 2
Πρόβλημα 1Λογική
Σε ένα πάρκο υπάρχουν ποδήλατα και τρίκυκλα. Όλα μαζί έχουν 21 σέλες και 50 ρόδες. Πόσα τρίκυκλα υπάρχουν;
Υποδείξεις
- Φαντάσου ότι όλα ήταν ποδήλατα. Πόσες ρόδες θα είχαν; Πόσες λείπουν;
Λύση
Αν και τα 21 ήταν ποδήλατα, θα είχαν 21 · 2 = 42 ρόδες.
Έχουμε 50 − 42 = 8 ρόδες παραπάνω· κάθε τρίκυκλο έχει μία ρόδα παραπάνω από ένα ποδήλατο.
Άρα υπάρχουν 8 τρίκυκλα (και 13 ποδήλατα). Επαλήθευση: 8 · 3 + 13 · 2 = 24 + 26 = 50 ✔.
Απάντηση: 8 τρίκυκλα
Πρόβλημα 2Διαιρετότητα
Ποιος είναι ο μικρότερος διψήφιος αριθμός που, όταν διαιρεθεί με το 4, με το 5 και με το 6, αφήνει κάθε φορά υπόλοιπο 3;
Υποδείξεις
- Αν αφαιρέσεις 3 από τον αριθμό, τι ιδιότητα έχει ο αριθμός που μένει;
Λύση
Αν ο αριθμός αφήνει υπόλοιπο 3, τότε ο αριθμός μείον 3 διαιρείται ακριβώς με 4, 5 και 6.
Το Ε.Κ.Π. των 4, 5, 6 είναι 60, άρα ο αριθμός μείον 3 είναι 0, 60, 120, …
Οι αριθμοί είναι 3, 63, 123, … και ο μικρότερος διψήφιος είναι ο 63.
Απάντηση: 63
Πρόβλημα 3Κλάσματα
Ο Γιάννης έφαγε το 13 μιας σοκολάτας. Η Μαρία έφαγε τα 25 από όσα περίσσεψαν και έμειναν 12 κομματάκια. Από πόσα κομματάκια ήταν η σοκολάτα;
Υποδείξεις
- Τι μέρος της σοκολάτας έμεινε μετά τον Γιάννη; Και τι μέρος από αυτό άφησε η Μαρία;
Λύση
Μετά τον Γιάννη έμειναν τα 23 της σοκολάτας.
Η Μαρία έφαγε τα 25 αυτών, άρα άφησε τα 35 τους: 35 · 23 = 25 της σοκολάτας.
Τα 25 είναι 12 κομματάκια, άρα το 15 είναι 6 και όλη η σοκολάτα 30 κομματάκια.
Απάντηση: 30 κομματάκια
Πρόβλημα 4Ρολόι
Ένα ψηφιακό ρολόι δείχνει τις ώρες από 00:00 έως 23:59. Πόσες φορές μέσα σε μία μέρα δείχνει ώρα που διαβάζεται ίδια και από τα αριστερά και από τα δεξιά (π.χ. 12:21);
Υποδείξεις
- Αν η ώρα είναι ΑΒ, τα λεπτά πρέπει να είναι ΒΑ. Πότε το ΒΑ είναι σωστά λεπτά (μέχρι 59);
Λύση
Για ώρα ΑΒ τα λεπτά είναι ΒΑ, και αυτό είναι επιτρεπτό μόνο αν το Β είναι 0, 1, 2, 3, 4 ή 5.
Ώρες 00–09: κάνουν οι 00, 01, 02, 03, 04, 05 → 6.
Ώρες 10–19: κάνουν οι 10, 11, 12, 13, 14, 15 → 6.
Ώρες 20–23: κάνουν όλες, 20, 21, 22, 23 → 4.
Σύνολο 6 + 6 + 4 = 16 φορές.
Απάντηση: 16 φορές
Σετ 3
Πρόβλημα 1Πολλαπλάσια
Τρία διαδοχικά πολλαπλάσια του 7 έχουν άθροισμα 168. Ποιο είναι το μεγαλύτερο από αυτά;
Υποδείξεις
- Ο μεσαίος αριθμός είναι ο μέσος όρος των τριών.
Λύση
Ο μέσος όρος των τριών είναι 168 : 3 = 56, και αυτός είναι ο μεσαίος.
Τα διαδοχικά πολλαπλάσια του 7 διαφέρουν κατά 7: 49, 56, 63.
Το μεγαλύτερο είναι το 63 (49 + 56 + 63 = 168 ✔).
Απάντηση: 63
Πρόβλημα 2Γεωμετρία
Ένα τετράγωνο κόβεται σε 4 ίσες ορθογώνιες λωρίδες (παράλληλες με μία πλευρά του). Κάθε λωρίδα έχει περίμετρο 40 cm. Πόσο είναι το εμβαδό του τετραγώνου;
Υποδείξεις
- Αν η πλευρά του τετραγώνου είναι 4 κουτάκια, κάθε λωρίδα έχει διαστάσεις 4 κουτάκια × 1 κουτάκι.
Λύση
Ας πούμε ότι η πλευρά του τετραγώνου είναι 4 «κομμάτια». Κάθε λωρίδα έχει μήκος 4 κομμάτια και πλάτος 1 κομμάτι.
Η περίμετρος της λωρίδας είναι 4 + 1 + 4 + 1 = 10 κομμάτια = 40 cm, άρα ένα κομμάτι είναι 4 cm.
Η πλευρά του τετραγώνου είναι 16 cm και το εμβαδό του 16 · 16 = 256 cm².
Απάντηση: 256 cm²
Πρόβλημα 3Λογική με σύνολα
Σε μια τάξη 28 μαθητών, οι 17 παίζουν μπάσκετ, οι 13 ποδόσφαιρο και 5 μαθητές δεν παίζουν κανένα από τα δύο. Πόσοι παίζουν και τα δύο αθλήματα;
Υποδείξεις
- Πόσοι παίζουν τουλάχιστον ένα άθλημα; Αν προσθέσεις 17 + 13, ποιους μέτρησες δύο φορές;
Λύση
Τουλάχιστον ένα άθλημα παίζουν 28 − 5 = 23 μαθητές.
Αν προσθέσουμε 17 + 13 = 30, όσοι παίζουν και τα δύο μετρήθηκαν δύο φορές.
Άρα παίζουν και τα δύο 30 − 23 = 7 μαθητές.
Απάντηση: 7 μαθητές
Πρόβλημα 4Ποσοστά
Η τιμή ενός παιχνιδιού αυξάνεται κατά 20% και μετά η νέα τιμή μειώνεται κατά 20%. Έμεινε η τιμή ίδια; Αν όχι, κατά πόσο τοις εκατό άλλαξε από την αρχική;
Υποδείξεις
- Δοκίμασε με αρχική τιμή 100 €.
Λύση
Με αρχική τιμή 100 €: μετά την αύξηση 20% γίνεται 120 €.
Το 20% των 120 € είναι 24 €, άρα μετά τη μείωση γίνεται 96 €.
Η τελική τιμή είναι 4 € μικρότερη από τα 100 €, δηλαδή μειώθηκε κατά 4%. Η δεύτερη αλλαγή υπολογίζεται σε μεγαλύτερο ποσό!
Απάντηση: Όχι· μειώθηκε κατά 4%
Όλα τα προβλήματα είναι πρωτότυπα, γραμμένα αποκλειστικά για το MathGreece, και δεν προέρχονται από θέματα διαγωνισμών. Το MathGreece δεν συνδέεται με κανέναν φορέα που διοργανώνει μαθηματικούς διαγωνισμούς.